|
Program TV NET
o polskich emigrantach (wideo) >>
Artykuły i opinie:
Do czego zmierza Grecja?
>>
Πού οδεύει η
Ελλάδα; >> 
Koncerty:
informacje >>
zdj. i wideo >>
kompozytorzy,
wykonawcy
>>
 Wystawy>>
 Teatr:
informacje >>
zdj. i wideo
>>
 Wykłady>>
Radio i telewizja>>
Mapa
strony >>
| |
 Μαθαίνω
ελληνικά! 
WIADOMOŚCI OGÓLNE*
1. Nazwa języka
greckiego
Nazwa języka greckiego w nowożytnych językach europejskich wywodzi się od Rzymian, którzy zetknęli się w Beocji i Tesalii z zachodnim plemieniem
Grajkoj (Γραικοί) i przejęli tę nazwę do swego podobnego systemu fonetycznego, mieniąc nowo poznane plemię Grekami (łacina archaiczna i klasyczna – Graicoi; późnoklasycystyczna Graeci, wymawiane Gra-eki, poklasycystyczna Graeci, wym. Greci), z czasem rozciągnęli ją na wszystkie plemiona i ludy mówiące podobnym językiem. Plemiona „greckie”, niezależnie od nazw lokalnych, nazywały się począwszy od VII wieku p.n.e. ogólnym mianem
Hellenów – Έλληνες.
Najdawniejszym plemieniem greckim wzmiankowanym w zapisach hetyckich w połowie drugiego tysiąclecia p.n.e. byli najprawdopodobniej ci sami Achajowie, o których pisał Homer i wzmiankowały
teksty egipskie z X wieku p.n.e.
2.
Pismo linearne
Najstarsze zabytki piśmiennictwa greckiego Achajów wywodzą się z
kreteńskiego pisma obrazkowego
(piktograficznego), częściowo sfonetyzowanego, które odkrył Artur Evans w 1900 roku na glinianych tabliczkach, sztabkach i pieczęciach kamiennych znalezionych na Krecie, w Mykenach, Tyrynsie
i Orchomenos. Pochodzą one z II tysiąclecia p.n.e. Starsze pismo linearne A (XVII – XIV w.p.n.e.)
zawiera w sumie ponad 150 różnych znaków, dotychczas jeszcze nie odczytanych.
Młodsze pismo linearne B (XIV – XIII w.p.n.e.) znane z tabliczek glinianych znalezionych w Pylos, Mykenach i w Grecji środkowej, odczytał w 1952 roku filolog angielski M.Ventris (1922-1956), we współpracy z J.Chadwickiem (1920), zapoczątkowując nową dziedzinę badań naukowych,
tzw. mykenologię.
Okazało się, że pismo linearne B jest pismem greckim zgłoskowym, w którym jedną głoskę oznaczała zgłoska, czyli spółgłoska z samogłoską, przy czym spółgłoski były rozdzielane samogłoskami zazwyczaj pomijanymi w czytaniu.
Wydarzeniem na miarę historyczną, którego skutki trwają do dziś, było wynalezienie przez Greków pisma alfabetycznego o charakterze spółgłoskowo-samogłoskowym w X-IX w.p.n.e.
3. Alfabet
Postać Kadmosa, syna Agenora, króla Fenicji i brata księżniczki Europy, figuruje w wielu greckich mitach. Czczono go jako założyciela miasta Teby w greckiej Beocji i tego, który
przywiózł do Grecji alfabet. Wędrując przez świat w poszukiwaniu uprowadzonej siostry, udał się po radę do wyroczni delfickiej. Usłyszał, że w miejscu, w którym spocznie krowa, ma wybudować miasto. Wobec tego ruszył tropem pewnego upatrzonego bydlęcia z Focis ku równinom Beocji. Oznaczył miejsce, w którym jego krowa wreszcie legła u stóp niewielkiego wzgórka, po czym rozpoczął budowę Kadmei – owalnego akropolis
w Tebach. Mieszkańcy miasta powstali z zębów smoka, którego Kadmos zabił, posłuszny radom Ateny,
a ta mianowała go władcą Tebańczyków.
Według legendy Kadmos sprowadził do Grecji alfabet fenicki. Był to alfabet fonetyczny, składający się wyłącznie ze spółgłosek. Jak jego sąsiad – alfabet hebrajski – powstał z wcześniejszych hieroglifów i znany jest uczonym w swej podstawowej formie z okresu sprzed 1200 roku p.n.e. Był to prosty system, którego bez trudu mogło się nauczyć dziecko, i przełamał monopol na zawiłą sztukę pisania, będącą od tysiącleci przywilejem kasty kapłanów we wcześniejszych cywilizacjach Bliskiego Wschodu.
Nazwy poszczególnych liter trafiły do języka greckiego w swoim niemal oryginalnym kształcie: aleph (alfa) – „wół”; beth (beta) – „dom”; gimel (gamma) – „wielbłąd”; daleth (delta) – „wejście do namiotu”.
Alfabet starogrecki powstał przez dodanie do początkowych szesnastu fenickich spółgłosek pięciu samogłosek. Służył także do zapisywania liczb.
Z czasem stał się pniem, z którego wyrosły podstawowe systemy pisma na kontynencie europejskim: pismo nowogreckie, etruskie, łacińskie i
cyrylica.
Grecy wzbogacili starogrecki system alfabetyczny o dalsze 3 litery i tak w sumie
klasyczny alfabet grecki, używany do dziś, składa się z 24
liter.
Grecy mieli świadomość fenickiego pochodzenia swojego alfabetu i nazywali go pismem fenickim lub „kadmejskimi literami” od przytoczonego powyżej mitu. O fenickim pochodzeniu alfabetu świadczą najdobitniej nazwy liter i kierunek pisma. Grecy początkowo pisali tak, jak ludy semickie, od strony prawej do lewej, z czasem tak „jak wół orze bruzdy”, czyli od prawej do lewej i na przemian od lewej ku prawej. Od około 550 roku p.n.e. zaczęto pisać wyłącznie od strony lewej ku prawej.
Alfabet grecki nie był w swoich początkach jednolity, istniał w wielu lokalnych odmianach, które tworzyły podstawowe grupy, z których z czasem dominacje zdobył alfabet attycki, który rozpowszechnił się w całej Grecji i jest używany do dziś.
Od czasów najdawniejszych Grecy pisali wyłącznie dużymi literami, majuskuła, jednym ciągiem, bez przerw między wyrazami i bez zaznaczania akcentów. Na inskrypcjach i zwojach pisano dużymi literami
o kształtach kanciastych, kapituła. Począwszy od V wieku p.n.e. weszła w użycie kursywa (od łac. curso, -are „biec szybko”, a więc pismo „biegnące”), stosowana w dokumentach, aktach sądowych, urzędowych. Dopiero w IX wieku n.e. zaczęto pisać małymi literami, minuskuła.
Lektura tekstu pisanego jednym ciągiem, bez przerw między wyrazami i zdaniami, nastręczała wiele trudności. Dopiero filolog aleksandryjski Arystofanes z Bizancjum (ok. 257-180 rok p.n.e.) ustalił
i wprowadził do kursywy kropkę, przecinek i przecinek środkowy, dla oddzielenia zdania głównego od pobocznego. System znaków interpunkcyjnych został powiększony w II wieku n.e.
Z alfabetu greckiego wywodzi się alfabet łaciński. Rzymianie przejęli alfabet grecki od Greków z Kyme (kolonia założona ok. VIII wieku p.n.e., dzisiejsze okolice Neapolu) za pośrednictwem Etrusków
i adaptowali go do systemu fonetycznego swego języka w VII wieku p.n.e. Później przyjęły go i adaptowały do własnych potrzeb wszystkie języki krajów chrześcijańskiego Zachodu – od irlandzkiego po fiński,
a w epokach późniejszych – także liczne języki nieeuropejskie, na przykład
turecki.
Na przełomie IX i X wieku naszej ery jeden z uczniów greckiego misjonarza Cyryla przystosował grecką majuskułę do systemu fonetycznego języka południowosłowiańskiego – staro-cerkiewno-słowiańskiego, tworząc tzw. cyrylicę, którą po wprowadzeniu pewnych modyfikacji i uproszczeń, posługują się do dziś narody południowo- i wschodniosłowiańskie oraz wschodni naród romański – Mołdawianie (Rumuni pisali cyrylicą do XIX wieku); z alfabetu greckiego za pośrednictwem cyrylicy powstało pismo mongolskie.
4. Gramatyka
Gramatyka to we wszystkich językach europejskich termin pochodzenia greckiego τέχνη γραμματική, który już u Platona oznaczał naukę o tym, co zostało wyrażone za pomocą liter (γράμματα),
a więc naukę o literaturze, filologii, języku i normach językowych. Nauczyciel literatury i języka nazywał się “gramatykiem” (γραμματικός). Pierwszy podręcznik gramatyki greckiej, zatytułowany właśnie
Τέχνη γραμματική, napisał Dionizjusz Trak, żyjący w latach 170-90 p.n.e.
5. Głoski i litery
A. Kiedy mówimy, posługujemy się słowami, które składają się z prostych dźwięków.
Dźwięki te nazywamy głoskami. Litery są znakami pisanymi, które przedstawiają głoski.
B.
Zgodność głosek i liter
Nie zawsze zachodzi zgodność pomiędzy głoskami i literami języka nowogreckiego.
Istnieją głoski, dla których nie ma oddzielnych odpowiednich liter. Są to głoski:
ου [u],
μπ [b], ντ [d],
γκ [g], τσ [c],
τζ [dz].
Z drugiej zaś strony istnieją różne litery, które przedstawiają tę samą głoskę: ο – ω.
6. Samogłoski i spółgłoski
A. Głoski dzielą się na samogłoski i spółgłoski. Samogłoski (φωνήεντα) są to głoski, które same mogą utworzyć sylabę. Spółgłoski (σύμφωνα) są to głoski, które nie mogą same utworzyć sylaby
|
φωνήεντα |
σύμφωνα |
|
α, ε, η, ι, ο, υ, ω |
β, γ, δ, ζ, θ, κ, λ, μ, ν, ξ, π, ρ, σ/ς,
τ, φ, χ, ψ |
B. Z siedmiu greckich samogłosek na podstawie istniejącego w grece starożytnej
kryterium iloczasu, dwie, czyli ε i
ο nazywa się krótkimi; dwie, czyli
η i ω nazywa się długimi; trzy, czyli
α, ι,
υ nazywają się dychronicznymi, czyli mogą być długie lub krótkie. To kryterium odgrywało rolę w ortografii (kwestia akcentowania) do reformy z roku 1982, kiedy to wprowadzono jeden znak akcentowy na miejsce trzech różnych używanych wcześniej.
W starożytności η wymawiano jak długie [e], mniej więcej jak
εε; ω jak długie [o], mniej więcej jak
oo, a samogłoski α,
ι, υ niekiedy jak pojedyncze, czyli krótkie [a], [i], [y], a niekiedy jak długie [a], [i], [y], czyli mniej więcej jak
αα, ιι, υυ
C. Litery początkowe i końcowe. Pierwsza litera w danym słowie nazywa się początkową, a ostatnia końcową. W każdym słowie, które kończy się na [s] piszemy końcowe
ς. Spółgłoskami końcowymi w języku greckim są
ς oraz w wielu przypadkach ν.
D. Litery podwójne. Litery
ξ i ψ nazywają się literami podwójnymi, ponieważ każda z nich przedstawia dwie głoski: [ks] i [ps].
E.
Połączenia
literowe. Połączeniami literowymi lub zbitkami (δίψηφα) nazywają się dwie litery, które przedstawiają jedną głoskę. Istnieją następujące połączenia literowe samogłoskowe i spółgłoskowe:
|
Połączenia literowe |
|
samogłoskowe |
spółgłoskowe |
|
ου [u] παπούτσι - but |
γκ [g] na początku wyrazu
(zazwyczaj słowa obcego pochodzenia) γκρι -szary |
|
αι [e] αίτηση - podanie |
γγ, γκ [ng] w środku wyrazu
i przed samogłoskami przednimi Αγγλία -Anglia |
|
ει, οι, υι [i] ειρήνη -
pokój, οικογένεια - rodzina, υιοθετώ
- usynawiam |
γχ [nch] άγχος - niepokój |
|
αυ [aw] przed spółgłoską
dźwięczną lub samogłoską αυγό -
jajko, αύριο - jutro
[af] przed spółgłoską bezdźwięczną
αυτός - on |
μπ [b] na początku wyrazu μπαρ
- bar
[mb] w środku wyrazu καμπάνα - dzwon |
|
ντ [d] na początku wyrazu ντίνω
- ubieram
[nd] w środku wyrazu πάντα - zawsze |
|
ευ [ew] przed spółgłoską
dźwięczną lub samogłoską ρεύμα
- prąd
[ef] przed spółgłoską bezdźwięczną
πεύκο - sosna |
τζ [dz] τζιτζίκι - świerszcz |
|
τς [c] τσάντα - torebka |
e = ε, αι o = ο, ω i = ι, η, υ, ει, οι, υι u = ου
Zobacz ciąg dalszy
"Μαθαίνω
ελληνικά! WIADOMOŚCI OGÓLNE"
- część
druga >>
Opracowanie - Barbara Dalecka**
*Oprac. na podstawie:
Jurewicz Oktawiusz, Gramatyka historyczna języka greckiego, PWN,
Warszawa 1992, s. 19-28; Auerbach Marian, Golias Marian, Gramatyka grecka,
PWN, Warszawa 1954, s. 3-9; Triandafilidis Manolis, Mała gramatyka
nowogrecka, Uniwersytet im. Arystotelesa w Salonikach, Saloniki 1997, s.
1-32; Borowska Małgorzata, Barbajorgos, Książka do nauki języka
nowogreckiego, Wiedza Powszechna, Warszawa 2000, s. 11-24; Davies Norman,
Europa, rozprawa historyka z historią, Wydawnictwo Znak,
Kraków 1998; Graves Robert, Mity greckie, Państwowy Instytut
Wydawniczy, Warszawa 1992.
-------------------------------------------------------------------------------------
** Pani Barbara udziela korepetycji z
języka greckiego, angielskiego i polskiego >>
tel. 697 166 37 00
e-mail: sabel@poczta.wp.pl
lekcja 1 >>
lekcja 2
>>
świąteczny quiz >>
lekcja
3 >>
ακροστιχίδες
>>
>> słówka
i zwroty greckie
>>
alfabet
grecki
>> słownik
polsko-grecki
>>
słownik grecko-polski
>> terminy
gramatyczne
>> język
nowogrecki - linki
>>
Μαθαίνω
ελληνικά cz. 2
do góry>>
home>>
| |
Site
MAP >>
ERASMUS
Pireus 2011>>
Aktualnie zapowiedziane strajki >>
|
gr-pl.net
WIADOMOSCI -
INFORMACJE - POLONIA GRECKA