|
Program TV NET
o polskich emigrantach (wideo) >>
Artykuły i opinie:
Do czego zmierza Grecja?
>>
Πού οδεύει η
Ελλάδα; >> 
Koncerty:
informacje >>
zdj. i wideo >>
kompozytorzy,
wykonawcy
>>
 Wystawy>>
 Teatr:
informacje >>
zdj. i wideo
>>
 Wykłady>>
Radio i telewizja>>
Mapa
strony >>
| |
Μαθαίνω
ελληνικά! 
WIADOMOŚCI OGÓLNE*
- część druga
F. Tabela spółgłosek (przedstawia podział spółgłosek według różnych kryteriów)
|
Według miejsca artykulacji |
Według czasu trwania |
|
Chwilowe |
Ciągłe |
|
Bezdźw. |
Dźw. |
Bezdźw. |
Dźw. |
Nosowe |
Płynne |
|
Wargowe |
π
τ
τσ
κ |
μπ
ντ
τζ
γκ |
φ
θ
σ
χ |
β
δ
ζ
γ |
μ
ν |
λ ρ |
|
Zębowe |
|
Dwuzębowe (szczelinowe) |
|
Wargowe |
|
Językowe |
G. Spółgłoski
jednakowe. W wielu słowach piszemy dwie takie same spółgłoski, które jednak wymawiamy jako jedną głoskę. Dotyczy to następujących spółgłosek:
ββ, κκ,
λλ, μμ,
νν, ππ,
ρρ, σσ,
ττ: Σάββατο, εκκλησία,
άλλος, γράμμα,
γεννώ, παππούς,
άρρωστος, τέσσερα,
περιττός. Spółgłoski te nazywają się spółgłoskami jednakowymi –
όμοια σύμφωνα. Takie spółgłoski jednakowe nie mogą znajdować się obok innej spółgłoski: αγγέλλω – παραγγέλνω (wyjątek stanowi słowo εκκλησία i wyrazy pochodne od tego słowa).
7.
Akcent
W każdym wyrazie, który ma przynajmniej dwie sylaby, jedna jest wymawiana mocniej, czyli jest akcentowana. Nad samogłoską sylaby, która jest wymawiana mocniej, stawiamy znak akcentu (τόνος). Obecnie używanym znakiem akcentu jest starożytny acutus (οξεία): κήπος, γερός.
W każdym wyrazie może być akcentowana tylko jedna z ostatnich trzech sylab: αγαπώ, αγαπούσα, αγαπούσαμε. Zasada ta dotyczy również wyrazów zawierających dwugłoskę, ponieważ stanowi ona jedną sylabę: νεράιδα.
A. Intonacja zdań
Zdanie takie jak: θα μου το πεις, może wyrażać tylko myśl mówiącego, nie przekazując jednocześnie żadnych uczuć, ale może też wyrażać prośbę lub rozkaz, pytanie lub zdziwienie. Wszystkie te możliwości znaczeniowe – niektóre zaznaczane w piśmie różną interpunkcją, są oddawane przez różną intonację zdań. Intonacja zdań różni się od akcentu wyrazowego i stanowi jeden z podstawowych składników języka mówionego.
B. Akcent podstawowy. W wyrazach odmiennych akcent nie pozostaje zawsze na tej samej sylabie, ale jest ruchomy: ο άγγελος, του αγγέλου. Akcentem podstawowym nazywa się:
- u rzeczowników, akcent w mianowniku liczby pojedynczej,
- u przymiotników, akcent w mianowniku liczby pojedynczej rodzaju męskiego,
- u czasowników, akcent w pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego trybu oznajmującego.
C. Starożytny system trójakcentowy. W grece starożytnej, a także nowożytnej do roku 1982, stosowano w pisowni trzy rodzaje akcentu:
- Acutus (οξεία): φίλος
mógł występować na zgłoskach krótkich, długich lub dwugłoskach; mógł stać na ostatniej lub przedostatniej zgłosce wyrazu; na trzeciej od końca tylko wówczas, gdy ostatnia zgłoska była krótka.
- Gravis (βαρεία): καλòς φίλος
zastępował acutus, jeśli stał on na ostatniej zgłosce w toku zdania, o ile po wyrazie nie następował znak przestankowy lub wyraz nieakcentowany.
- Circumflexus (περισπωμένη): γλŵσσα
stał wyłącznie na zgłoskach długich lub dwugłoskach; mógł stać najdalej na przedostatniej zgłosce, o ile ostatnia była krótka; wyraz, którego przedostatnia zgłoska była długa i akcentowana, a ostatnia była krótka, musiał mieć circumflexus.
Te trzy znaki akcentowe oznaczały dokładnie ten sam rodzaj akcentu, polegający na wymawianiu jednej sylaby mocniej od pozostałych, ale w grece starożytnej miały one rożną wymowę. Starożytny akcent był muzyczny, acutus oznaczał, że głos wznosił się w górę, był wyższy; gravis oznaczał brak wyższego tonu,
a circumflexus, że głos najpierw wznosił się, a potem opadał.
D. Podstawowe zasady akcentowania:
- akcent zaznacza się w każdym słowie, które ma dwie lub więcej sylab, dotyczy to również przypadków, kiedy akcent przybiera formę jednosylabową w wyniku apokopy lub elizji (wyrzucenie początkowej lub końcowej sylaby w toku pisowni, wymowy),
- za wyrazy jednosylabowe, pozostające bez znaku akcentowego uważa się wyrazy z synidzezą (w których samogłoski wymawiane są razem jako jedna sylaba): μια, για, πια,
- istnieją wyjątki od tej reguły i tak spójnik rozłączny ή - „czy” przyjmuje akcent, jak również zaimki pytajne πού - „gdzie” i πώς - „jak”.
E. Pozycja znaku akcentowego.
Akcent zaznacza się nad:
- samogłoskami pisanymi małą literą,
- w górze na początku słowa przed samogłoskami pisanymi wielką literą,
- w słowach pisanych w całości wielkimi literami pomija się znak akcentu,
- w dwugłoskach nad tą z samogłosek, która jest wymawiana silniej: νεράιδα,
- nad drugą samogłoską w zbitkach samogłoskowych, grupach αυ, ευ i dwugłoskach niewłaściwych: πούλησα, είμαι, αύριο, εύλογος, πιάνω, μοιάζω.
8.
Interpunkcja (σημεία στίξεως):
A. Apostrof (’) (απόστροφος)
służy do oznaczania elizji, aferezy i apokopy, w miejscu zaniku samogłoski.
B. Przecinek rozdzielający (,) (υποδιαστολή) służy do rozdzielenia zaimka względnego ό,τι, dla odróżnienia go od spójnika ότι; w matematyce służy również do oddzielania liczb całkowitych od dziesiętnych.
C. Diereza (¨) (διαλυτικά) zaznaczana jest nad ι lub υ w zbitkach samogłoskowych αι, ει, οι, υι, ου lub połączeniach literowych αυ, ευ dla wskazania, że każdą z dwu samogłosek należy wymawiać oddzielnie: χαϊδεύω, θεϊκός.
Dierezę zaznaczamy powyżej ι i υ gdy poprzedzają je samogłoski α, ε, ο, υ, ale nie tworzą zbitki,
i poprzedzająca samogłoska nie jest akcentowana: χαϊδεύω.
D. Łącznik (-) (ενωτικό) służy do łączenia wyrazów lub sylab; łącznik zaznaczamy:
- na końcu linijki, gdy wyraz nie mieści się cały i należy go podzielić,
- po wyrazach Αγια-, Αϊ-, υερο-, γρια- θεια-, κυρα-, które określają imię własne: Αγια-Σοφιάς.
- czasami zamiast spójnika „i” και w nazwach i tytułach spółek handlowych czy sklepów.
E. Kropka (.) (τελεία) oznacza koniec zdania lub skrót od wyrazu.
F.
Średnik
(·) (άνω τελεία), który w języku greckim ma formę podniesionej kropki oznacza przerwę
w mowie mniejszą niż kropka, a większą niż przecinek. Stawiamy go w szczególności:
- pomiędzy grupami zdań prostych,
- wewnątrz zdania, gdy chcemy oddzielić dwie jego części, które w pewien sposób są z sobą powiązane, ale różnią się miedzy sobą, zwłaszcza gdy druga z nich zawiera wyjaśnienie lub przeciwieństwo pierwszej.
G. Przecinek (,) (κόμμα) oznacza krótką pauzę w wymowie.
H. Znak zapytania (;) (ερωτηματικό) oznacza koniec zdania pytającego. nie stawiamy znaku zapytania
w pytaniach zależnych.
I. Wykrzyknik (!) (θαυμαστικό) stawiany zazwyczaj w przypadku zawołań oraz po każdym zdaniu wykrzyknikowym.
J. Dwukropek (:) (διπλή τελεία) używany dla wskazania ścisłego związku pomiędzy częściami mowy, które rozdziela. Dwukropek stawimy:
- przed słowami, które cytuje sie dosłownie, zamknięte w cudzysłowie,
- przed wyliczaniem, wyjaśnianiem, wskazaniem skutku działania,
- przed zdaniem, które stanowi powiedzenie, przysłowie.
K. Nawias ( ) (παρένθεση) piszemy wyraz lub zdanie, którym chcemy wyjaśnić lub uzupełnić całą wypowiedź, które jednak może zostać pominięte.
L. Wielokropek (...) (αποσιωπητικά) służy do zaznaczania, ze coś zostało niedopowiedziane.
M. Myślnik (–) (παύλα) stosujemy w dialogu dla wskazania, że zmienia się rozmówca.
N. Cudzysłów (« ») (εισαγωγικά) używany jest:
- na początku i na końcu słów osoby trzeciej, które są cytowane dosłownie,
- w dialogu by oddzielić słowa poszczególnych rozmówców,
- w celu wydzielenia terminów, zdań lub słów nie należących do języka codziennego,
- przy tytułach książek, sztuk teatralnych, gazet itp.
powrót do części
pierwszej >>
Opracowanie -
Barbara Dalecka**
*Oprac. na podstawie:
Jurewicz Oktawiusz, Gramatyka historyczna języka greckiego, PWN,
Warszawa 1992, s. 19-28; Auerbach Marian, Golias Marian, Gramatyka grecka,
PWN, Warszawa 1954, s. 3-9; Triandafilidis Manolis, Mała gramatyka
nowogrecka, Uniwersytet im. Arystotelesa w Salonikach, Saloniki 1997, s.
1-32; Borowska Małgorzata, Barbajorgos, Książka do nauki języka
nowogreckiego, Wiedza Powszechna, Warszawa 2000, s. 11-24; Davies Norman,
Europa, rozprawa historyka z historią, Wydawnictwo Znak,
Kraków 1998; Graves Robert, Mity greckie, Państwowy Instytut
Wydawniczy, Warszawa 1992.
-------------------------------------------------------------------------------------
** Pani Barbara udziela korepetycji z
języka greckiego, angielskiego i polskiego >>
tel. 697 166 37 00
e-mail: sabel@poczta.wp.pl
zobacz też inne artykuły
tej autorki:
-
lekcja 1 >>
lekcja 2
>>
świąteczny quiz >>
lekcja
3 >>
οι
ακροστιχίδες >>
>> słówka
i zwroty greckie
>>
alfabet
grecki
>> słownik
polsko-grecki
>>
słownik grecko-polski
>> terminy
gramatyczne
>> język
nowogrecki - linki
>>
Μαθαίνω
ελληνικά cz. 1
do
góry>>
home>>
| |
Site
MAP >>
ERASMUS
Pireus 2011>>
Aktualnie zapowiedziane strajki >>
|
gr-pl.net
WIADOMOSCI -
INFORMACJE - POLONIA GRECKA